پروفیسر، لیکوال: ډاکټر عبیدالله برهاني – کالیفورنیا
منځنی ختیځ او افغانستان د بې ساري جیوپولیتیک انفلاسیون نقطې سره مخ دي، چې د بین المللي ترهګرۍ د بیا راژوندي کیدو له امله رامینځته کیږي. په عراق او سوریه کې د هغې له کمیدو وروسته، داعش د خپلې خورا ظالمې څانګې: داعش – خراسان له لارې په خورا خطرناکه بڼه بیا راڅرګند شوی.
له کابل څخه تر مسکو پورې، د دوی عملیات په ټوله سیمه کې پراخ شوي، چې د احتمالي راتلونکي ګواښونو په اړه د متحده ایالاتو او خلیج مخ په زیاتیدونکي اندیښنې زیاتوي.
هغه څه چې دا شیبه په نړیوالو اړیکو کې استثنایی کوي د احتمالي لوبغاړو یوځای کیدل دي. په ایډیالوژیکي او سیاسي لحاظ مخالف، دوی په هرصورت مجبور دي چې په یوه نقطه کې سره وصل شي: د یو داسې سازمان سره مخ کیدل چې هیڅ پوله نه پیژني او نه هم دوست او دښمن توپیر کوي.
د ترهګرۍ ضد نړیوالو هڅو کې د سوریې احتمالي ښکیلتیا، د داعش – خراسان په وړاندې د طالبانو روانه جګړه، د کابل سره د همکارۍ لپاره د واشنګټن عملي علاقه، او د خلیج هیوادونو مخ په زیاتیدونکي ستراتیژیک رول په ګډه یو نوی جیوپولیتیک جدول جوړوي چې نږدې تحلیل ته اړتیا لري.
سوریه او د ترهګرۍ ضد مبارزه بیا تعریف
په هر نړیوال تروریزم ضد چوکاټ کې د سوریې ښکیلتیا به له خالص نظامي اړخ څخه هاخوا وغځول شي. دا کولی شي یو ستراتیژیک بدلون رامینځته کړي، په ټول منځني ختیځ کې د ځواک متحرکات بیا تنظیم کړي.
په نړیواله کچه، د “ترهګرۍ” تعریف وده کوي، نور په خپل دودیز شکل کې داعش پورې محدود نه دی بلکه په بالقوه توګه نور لوبغاړي هم پکې شامل دي، لکه څنګه چې د متحده ایالاتو، لویدیځ او خلیج محاسبې لخوا په یوه سیمه کې چې د شخړو سره ډکه ده ټاکل شوي.
د دمشق ګډون کولی شي سیمه ایز نقشه بیا انځور کړي، په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو، ایران، ترکیې او خلیج ګټو د پیچلي تعامل په مینځ کې، د سیاسي او امنیتي سمونونو بیا تنظیمولو ته اړ باسي.
د طالبانو په وړاندې د داعش – خراسان: د افغانستان هاخوا جګړه
په تاریخي ډول، طالبانو د داعش – خراسان په وړاندې یو سخت کمپاین پیل کړی او دا د افغانستان او پراخې سیمې لپاره د وژونکي ګواښ په توګه ګوري.
په دې وروستیو کې، طالبانو پاکستان د دې ډلې د ساتلو یا ملاتړ کونکي چاپیریال چمتو کولو په تور تورن کړ – دا ادعا په تاریخ کې ثابته شوې ده، ځکه چې د داعش – خراسان لومړني جوړښت کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان د اورکزیو قبیلې جنګیالي شامل وو، یوه سیمه چې د اوږدې مودې راهیسې د وسله والو ډلو او استخباراتي شبکو لخوا متقابله وه.
نن ورځ، داعش – خراسان د یوې پیچلې، شبکې شوي سازمان په توګه فعالیت کوي، چې په نړیواله کچه د داعش یو له خطرناکو څانګو څخه دی، او د نړیوالې اندیښنې ګواښ دی.
واشنګټن او کابل: د نړیوال ګواښ په وړاندې عملي ښکیلتیا
سره له دې چې د طالبانو حکومت نه پیژني، واشنګټن د کابل سره د همکارۍ لپاره عملي لیوالتیا ښیې، په ځانګړې توګه د داعش – خراسان په اړه. د متحده ایالاتو پالیسي جوړونکي دا ډله د نړیوال ګواښ په توګه پیژني چې د هر یو هیواد د کنټرول ظرفیت څخه ډیر دی. په عین حال کې، طالبان عملیاتي وړتیا لري چې په افغانستان کې د هغې پراختیا وڅاري.
دا متحرک یو غیر معمولي سمون رامینځته کوي: هغه مخالفین چې هیڅ شریکه ایډیالوژي یا سیاسي پروژه نلري د متقابل ګواښ سره د مقابلې لپاره ګډ دلیل ومومي. همکاري، که څه هم عملي وي، د هڅو همغږي کولو او د امنیتي خطرونو کمولو لپاره اړینه کیږي.
د خلیج هیوادونه: د سیمه ییز امنیت جوړول
د خلیج قدرتونه، په ځانګړې توګه متحده عربي امارات، سعودي عربستان او قطر، په ۲۰۱۴ کال کې د نړیوال ایتلاف له جوړېدو راهیسې د ترهګرۍ ضد ایتلافونو کې مرکزي رول لوبولی دی. د داعش – خراسان بیا راپورته کیدو سره، د خلیج پلازمینې اوس دا د مرکزي او سویلي آسیا لپاره د پراخ ګواښ په توګه ګڼي، چې د خلیج امنیت لپاره احتمالي پایلې لري.
د سوریې د ترهګرۍ ضد احتمالي ښکیلتیا د خلیج هیوادونو لخوا په دوه ګوني شرایطو کې لیدل کیږي: د سیمې د ثبات او ګډوډۍ د مخنیوي فرصت، او په سوریه کې د ایران د نفوذ د پیاوړتیا خطر. د خلیج پلازمینې هم د داعش – خراسان په وړاندې د طالبانو جګړه له نږدې څاري، پوهیږي چې د هغې پایلې به په سوداګرۍ، انرژۍ لارو، حیاتي لارو او پانګونې پروژو اغیزه وکړي.
روسیه او ایران: د داعش – خراسان په وړاندې دوه اړخیزه ونډه لرونکي
د روسیې او ایران پرته د راڅرګندیدونکي ځواک جوړښت هیڅ تحلیل بشپړ نه دی. د دوی د سیمه ییز نفوذ هاخوا، دواړه هیوادونه د تهران څخه تر مسکو پورې د داعش – خراسان له مستقیم ګواښونو سره مخ دي.
ایران داعش – خراسان د دوه ګوني ګواښ په توګه ګوري: داخلي، لکه څنګه چې په کرمان کې لیدل کیږي، او د هغې د پولو په اوږدو کې، په مرکزي آسیا او افغانستان کې د هغې ستراتیژیک ژوروالی اغیزمن کوي. دې کار د خپلو سرحدونو د ساتنې لپاره له طالبانو سره محتاط همغږي رامینځته کړې.
روسیې، په ځانګړې توګه په مسکو کې د بریدونو وروسته، د دې څانګې په وړاندې خپله ښکیلتیا زیاته کړې، د افغانستان څخه مرکزي آسیا ته د ترهګرۍ د خپریدو ګواښ ته په پام سره، کوم چې دا یې د خپل ستراتیژیک محیط په توګه ګڼي. دواړه هیوادونه د نړیوالې ترهګرۍ ضد همکارۍ کې د سوریې د احتمالي ښکیلتیا په جوړولو کې هم مهم رول لوبوي.
پایله
داعش – خراسان په ټول منځني ختیځ او مرکزي آسیا کې یو ټکونکی امنیتي بم دی. داد همکارۍ پرته امکان نلري، او ثبات د نړیوالو ګډوډیو سره د مقابلې پرته ناشونی دی.
دا ډله د سیمه ایزو او نړیوالو اتحادونو بیا انجینرۍ ته اړ باسي، لوبغاړي هڅوي چې دودیز اختلافات هاخوا شي. پدې شرایطو کې، داعش – خراسان یوازې یو نظامي ګواښ نه دی بلکه د امنیت، همکارۍ او د پولې هاخوا ترهګرۍ سره د مبارزې ستراتیژیک بیاکتنې لپاره کتلست دی.
دا مقاله په اصل کې په الین الکبرای (متحده عربي امارات) کې خپره شوې وه
ډاکټر برهان یو افغان – امریکایی اکاډمیک او سیاسي شنونکی دی.
ژباړه :صفت الله زاهدي په المان کې افغان خبریال