راجو لوما او صفت الله زاهدي
نالندا. دا نړیوال کنفرانس د نالندا اوفن پوهنتون او د سارک ژورنالیستانو فورم (SJF) لخوا په ګډه د راجګیر په ښار کې تنظیم شوی و، چې دا په نړیواله سطحه یو دودیز سیاحتي ځای هم دی.
د ‘نړیوالې مورنۍ ژبې او نړیوال جایزې په اړه دغه نړیوال کنفرانس – ۲۰۲۶’ تر سرلیک لاندې دوه ورځې د جنوري په ۴ او ۵ د نالندا اوفن پوهنتون په نړیوال کنفرانس تالار کې ترسره شو.
د نالندا پوهنتون پخوانۍ مرستیالې پروفیسور K. C. Sinha، د موریشس نامتو لیکوالې او کلتوري فعالې ډاکټرې سریتا بودو د غونډې د مشر میلمنو په توګه ګډون وکړ. د سکم ښار پخواني والي ښاغلي ګنګا پرساد د کنفرانس پرانیسته وکړه.
دلته یو شمیر ځانګړي میلمانه حاضر وو، د سارک ژورنالیستانو فورم د مرکزي کمیټې رییس راجو لاما او عمومي منشي محمد عبدالرحمن. د SJF مشرانو نریپیندرا لال شریشتا، رودرا سوبیدي، راجو ناپیت، دیپندرا پرجاپتي، د نیپال څخه سداب ملک هم په کنفرانس کې برخه درلوده او دوی د سارک فورم په اړه بحث وکړ .
په دې نړیوال کنفرانس کې د پنځو جنوبي آسیایي هیوادونو، هند، بنګله دیش، نیپال، سریلانکا او بوتان، تایلینډ، امریکا او موریشس استازو ګډون کړی و، او شاوخوا دوه سوه مشهورو ژورنالیستانو، اکاډمیسنانو، د بشري حقونو فعالینو او کلتوري شخصیتونو ګډون درلود.
د پروګرام لومړۍ غونډه: “ژورنالیزم او بشري حقونه: یوه نړیواله ننګونه” باندي بحث وسو او په دویمه غونډه کې نامتو لیکوال پروفیسور پرتیو داس او نورو د “د نالندا پوهنتون تعلیمي اهمیت” په اړه خبرې وکړې او په دریمه غونډه کې بیا د پټنا او نالندا پوهنتون پخواني مرستیال، پروفیسور کی سي سینها، د “د بهار کلتور او مورنۍ ژبه” په اړه بحث وکړ.
نړیوال کنفرانس په عمده توګه په نړۍ کې د مورنۍ ژبې اهمیت، د بشري حقونو ساتنه، د ډیموکراسۍ عمل او د مطبوعاتو آزادۍ په اړه په تفصیل سره بحث کیږي او تجربې یې تبادله کیږي.
د دې نړیوال کنفرانس دوهمه غونډه د سارک ژورنالیستانو فورم د پسرلنې څپرکي رییس ډاکټر ششي بھوشن کمار لخوا رهبري شوه، او ‘د بشري حقونو د رسنیو کور’ د دې غونډې ځانګړی ملاتړی و.
دا نړیوال کنفرانس د سویلي آسیا په جیوپولیتیک شرایطو کې د سولې، ثبات، د مورنۍ ژبې اهمیت، بشري حقونه او د مطبوعاتو آزادۍ په اړه خبري وسوي.
په کنفرانس کې د سویلي آسیا د جیوپولیتیک شرایطو کې د سولې، ثبات او متقابلې همکارۍ د زیاتوالي لپاره د سارک یا د سویلي آسیا د سیمه ایزې همکارۍ ټولنې رول په اړه د نظرونو تبادله هم ترسره سوه .
په سویلي آسیا کې سیمه ایزه سوله د مختلفو سیاسي او دوه اړخیزو ستونزو له امله په لویه کچه په ټپه دریدلې ده.
په دې نړیوال کنفرانس کې د خبریالانو بحثونو څرګنده کړه چې د سویلي آسیا د ۸ هیوادونو ترمنځ د همغږۍ او ورورګلوۍ د زیاتوالي لپاره باید یو قوي بنسټ رامینځته شي.
د ژبې غورځنګ او د هغې نړیوال شرایط:
په ۱۹۵۲ م کال کې د بنګله دیش د ژبې غورځنګ نور یوازې د یو هیواد تاریخ نه دی، دا د نړیوالې مورنۍ ژبې ورځې په توګه د نړیوال پیژندنې سمبول دی. په کنفرانس کې د دې د روښانه کولو معنی دا ده چې نړۍ ته یادونه وشي چې د خپل کلتور او هویت د ساتنې لپاره مبارزه د هر ملت بنسټیز حق دی.
د بشري حقونو او د مطبوعاتو آزادۍ په شرایطو کې د خبریالانو رول اوس مهال خورا ننګونکی دی.
دا مسله په بحث کې راپورته شوه. خبریالان باید په ناوړه چاپیریال کې هم عیني ژورنالیزم وساتي. د خبریالانو خوندیتوب ډاډمن کول او د بیان د آزادۍ په وړاندې خنډونه لرې کول د سویلي آسیا له حکومتونو څخه وغوښتل شول چې د بشري حقونو د ساتنې لپاره د ‘څلورم ستنې’ په توګه د رسنیو پیاوړتیا وکړي.
په پروګرام کې، ممتازو اشخاصو ته په مختلفو برخو کې د دوی د غوره ونډو لپاره جایزې ورکړل شوې:
د ژوند وخت جایزه ۲۰۲۵م کال ډاکټر سریتا بودو، پدما شری ډاکټر جی کی سینګ، ډاکټر برجانندن کمار سینها او ډاکټر سوشمیتا پانډي ته دا جایزه ورکړل شوه.
د نالندا نړیوال لاسته راوړونکو جایزه:
د بنګله دیش څخه د څلورو خبریالانو په ګډون ټولټال ۲۱ ممتازو شخصیتونو ته دا جایزه ورکړل شوه.
د بهار ګوراب جایزه: ۵۱ اشخاصو ته دا جایزه ورکړل شوه، په شمول د ‘هند د سرو زرو سړی’ پریم سینګ.
د غونډې په دویمه ورځ، د سارک هیوادونو استازو د لرغوني نالندا پوهنتون کنډوالو څخه لیدنه وکړه، چې یو زره کلن یادګار دی.
په دې مهم نړیوال کنفرانس کې د بنګله دیش پنځو لوړ پوړو ژورنالیستانو هم برخه اخیستي وه .